Code oranje voor brandgevaar in natuurgebieden blijft van kracht, ondanks regen

Het is de bodem, niet de bui

Brandgevaar wordt niet bepaald door hoe het weer er vandaag uitziet, maar door hoeveel vocht er al weken, soms maandenlang, in de bodem en de vegetatie zit opgeslagen. Na een lange periode van droogte en hitte is die voorraad flink geslonken. Een paar dagen regen vult dat tekort niet zomaar aan.

Het meeste regenwater van een kortstondige bui verdampt snel weer of blijft hangen in de bovenste centimeters van de grond. De diepere bodemlagen, waar boomwortels en de humuslaag hun vocht vandaan halen, blijven droog. En juist die drogere onderlagen, dood blad, wortels, humus, zijn het materiaal dat een natuurbrand voedt en laat doorsmeulen, soms wekenlang onopgemerkt.

Waarom code oranje niet zomaar verdwijnt

De brandgevaarindex die overheden gebruiken, houdt rekening met drie factoren: bodemvochtigheid, luchtvochtigheid en windsnelheid. Een regenbui verandert vooral de luchtvochtigheid op korte termijn. De bodemvochtigheid, het langetermijngeheugen van het landschap, herstelt veel trager. Zolang die achterblijft, blijft het onderliggende risico hoog, ook als het er buiten fris en vochtig uitziet.

Dat verklaart waarom natuurbeheerders na een regenperiode niet meteen afschalen. Pas wanneer de bodem over een langere periode voldoende vocht heeft opgenomen, zakt het risico echt.

Een actueel voorbeeld: de Hoge Venen

De brand die deze week woedt in natuurgebied de Hoge Venen laat precies zien wat een uitgedroogde bodem kan aanrichten. Het vuur tastte er al duizenden hectaren aan zeldzaam hoogveen aan. Doordat het veen door de aanhoudende droogte was uitgedroogd, kon het vuur ook in de bodem zelf doordringen, waar het lastiger te bestrijden is. Zelfs de regen van de voorbije dagen kon de brand afremmen, maar niet doven: in het moeilijk bereikbare terrein bleven brandhaarden actief doorsmeulen. Meer over deze brand lees je bij VRT NWS.

Ook de Kalmthoutse Heide illustreert het probleem, en dan op kleinere schaal. Boswachters daar sloegen al eind juli alarm: door het uitblijven van regen bleef het pijpenstrootje, dat normaal in juni weer groen kleurt en zo het brandgevaar verlaagt, dor en droog staan. Begin deze maand liep het bijna mis toen een kampvuurtje, aangestoken door een groepje dat de zonsverduistering had bekeken, al een spade diep ondergronds was gaan smeulen voordat de brandweer het kon blussen. Precies het mechanisme uit dit artikel: niet de vlam aan de oppervlakte is het grootste gevaar, maar het vuur dat zich een weg naar binnen vreet in de droge bodem.

Wat dit betekent op het terrein

• Rook niet in bos- of natuurgebieden en gooi geen peuken weg, ook niet vanuit de auto.
• Maak geen vuur, kampvuur of barbecue in of dicht bij natuurgebieden.
• Parkeer niet op droog gras of boswegen. Een hete uitlaat is genoeg.
• Zie je rook of vuur? Bel meteen 112 en geef je locatie zo precies mogelijk door.

Kortom: laat je niet misleiden door natte straten en groene tuinen. Onder de oppervlakte is de natuur nog altijd op zoek naar water en dat maakt haar kwetsbaarder voor vuur dan het er op het eerste gezicht uitziet.