Controleren, controleren... wie zijn best doet kan het leren!

Sinds de komst van het internet en sociale media worden we dagelijks geconfronteerd met een enorme toevloed – zeg maar overvloed – aan informatie. Het is erg moeilijk om deze gigantische hoeveelheid aan info te overzien én deze berichten bovendien met een kritische bril te bekijken.

De Nederlandse overheid ging onlangs van start met een campagne om mensen te waarschuwen voor nepnieuws. Hieronder enkele concrete tips om nepnieuws (gemakkelijker) te herkennen. Onthoud alvast dit: blijf altijd nieuwsgierig. En blijf altijd kritisch.

Twijfel je of een (online) bericht echt is? Deze tips helpen je om een bericht zelf te onderzoeken.

TIP 1: Check waar het bericht vandaan komt

Zie je een bericht voor het eerst op sociale media zoals Facebook, Twitter of Instagram? Bedenk dan dat dit plekken zijn waar iedereen zelf nieuws kan maken en delen. Je hoeft hiervoor geen professioneel journalist te zijn. Wees dus kritisch over wat anderen delen én over wat je zelf deelt.

Accounts checken

Kijk wie het bericht als eerste online zette. Mensen die nepnieuws willen verspreiden, doen dat vaak met nepaccounts. Check daarom altijd of het account echt is. De officiële profielen van beroemde personen, journalisten en mediabedrijven hebben vaak een blauw vinkje naast hun naam staan. Dat betekent dat zij het profiel zelf hebben gemaakt. Je kunt er alvast op vertrouwen dat het profiel echt is.

Websites checken

Nepnieuwsmakers laten hun bericht zoveel mogelijk op echt nieuws lijken. Let daarom goed op van welke website het bericht komt en of dit een betrouwbare nieuwsbron is. Wil je weten of een website betrouwbaar is? Wil je weten of de afzender echt bestaat? Kijk dan op pagina’s waar je 'disclaimer' of ‘over ons’ ziet staan. Daarin kun je meestal zien wie de schrijver van een stuk is. Bij nepnieuws is vaak niet duidelijk wie het geschreven heeft.

TIP 2: Check welke bron is gebruikt

Om hun verhaal kracht bij te zetten, staat in nepberichten vaak ook vermeld waar het nieuws op gebaseerd is. Zo spreken nepberichten vaak over een onderzoek of een ooggetuige. Soms zijn deze bronnen verzonnen. Check daarom altijd de originele bron. Gebruik een zoekmachine om die te vinden en bekijk dan of de informatie inderdaad klopt.

Factcheckers op het internet

Vind je het moeilijk na te gaan of een bericht klopt? Kijk dan op speciale websites die de feitjes uit het nieuws onderzoeken, bijvoorbeeld de factcheckers van www.nieuwscheckers.nl. Ook sommige kranten en tv-zenders hebben zo’n rubriek.

TIP 3: Check of je het bericht ergens anders ziet

Zie je een nieuwsbericht alleen maar op sociale media en niet in (online) kranten of in een tv-journaal? Vraag jezelf dan af of het bericht wel echt is. Een populair bericht kan plots viraal gaan op social media, maar is daarom niet per se waar. Check daarom of het bericht ook in andere media terugkomt. Nieuws verschijnt vaak via vele verschillende kanalen: op websites, in (online) kranten en (televisie)programma’s. Zoek hetzelfde bericht eens ergens anders op… en bekijk dan of er hetzelfde staat.

TIP 4: Check het bericht volledig

Nepnieuws kan ook (gedeeltelijke) waarheden bevatten. Hoe meer waarheid er in een bericht zit, hoe overtuigender het lijkt. Weet je zeker dat een gedeelte van het bericht klopt? Check dan ook de rest van het bericht. Gaat het om een onderzoek? Controleer dan wie het onderzoek gedaan heeft en hoe het onderzoek gebeurde. Hoe minder mensen er deelnamen aan een onderzoek, hoe minder dat hun meningen veralgemeend kunnen worden naar een grote groep of gehele populatie (bijvoorbeeld ‘de Belgen’).

TIP 5: Check waar de foto’s en video’s vandaan komen

Een foto liegt niet? Soms wel! Je moet tegenwoordig geen computerkrak zijn om foto’s te bewerken. Hetzelfde geldt voor nepvideo’s, die je soms niet van echte kunt onderscheiden. Kijk daarom altijd kritisch naar de beelden die je ziet. Bij twijfel kan je nagaan of dezelfde foto al ergens op internet circuleert, door bijvoorbeeld gebruik te maken van een ‘reverse image search’. Misschien hoort de foto eigenlijk bij een nieuwsbericht met een heel ander verhaal.

TIP 6: Check welke techniek is gebruikt

Nepnieuwsmakers hebben technieken om te zorgen dat je hun verhaal sneller gelooft.  Vraag je bijvoorbeeld af: “speelt de maker van dit nieuws in op mijn emoties?” Wordt er gebruik gemaakt van heftige uitspraken en beelden? Laat de schrijver expres informatie weg? Citeert hij een ‘expert’ of iemand die (zogenaamd) ergens verstand van heeft? Al deze factoren zouden kleine alarmbelletjes moeten doen rinkelen.

Bron: www.rijksoverheid.nl