Politiezone CARMA test fatbikes met rollentestbank: fiets of bromfiets?

Fatbikes zijn niet meer weg te denken uit het straatbeeld, zeker bij jongeren. Voor wie de fatbike nog niet kent: het is een elektrische fiets met een robuust uiterlijk en extreem brede banden. Ze hebben vaak een lang zadel en een lage zit, waardoor ze lijken op een kleine snorfiets.

"Het is een leuk en handig vervoermiddel, en we begrijpen waarom het zo populair is. Maar de regels gelden voor iedereen, en zeker bij jongeren maken we ons zorgen: zij rijden er het vaakst mee, en hebben nog het minst verkeerservaring om hoge snelheden goed in te schatten." - Burgemeester-voorzitter Wim Dries.

Een deel van deze soort fietsen is opgevoerd en haalt snelheden die niet overeenstemmen met de wettelijke bepalingen voor een elektrische fiets. Soms is de fatbike opgevoerd, soms voldoet het al bij aankoop niet aan de regels. In beide gevallen brengt dat risico's mee: voor de bestuurder zelf en voor de andere weggebruikers. 

“Wie met een opgevoerde fatbike rijdt, brengt niet alleen zichzelf in gevaar, maar ook iedereen die veilig op het fietspad wil rijden. Wat ons extra zorgen baart, is dat het om steeds jongere bestuurders gaat, soms zelfs kinderen. Zij overzien de impact van hun snelheid niet. Daarom moeten niet alleen jongeren zelf, maar ook hun ouders nagaan of hun fatbike wel aan de wettelijke voorschriften voldoet.” – Frank Bleyen, Procureur des Konings parket Limburg

Inspecteurs konden een te snel rijdende of zelfrijdende fatbike al langer vaststellen en daarvoor een proces-verbaal opstellen. Die vaststelling is voldoende, maar dankzij de rollentestbank kunnen de inspecteurs nauwkeurig zien hoe snel de fatbike maximaal kan gaan. En dat is nodig om te bepalen tot welke categorie de (elektrische) fiets hoort.

Hoe de rollentestbank werkt

Inspecteurs plaatsen de fatbike op de rollentestbank. Het voorwiel wordt vastgeklemd, terwijl het achterwiel vrij ronddraait op een soort loopband. Het toestel registreert vervolgens de motorondersteuning en de maximumsnelheid. Zo wordt binnen enkele minuten duidelijk of het gaat om:

• een elektrische fiets: de elektrische hulpmotor levert maximaal 250 watt en ondersteunt enkel wie zelf trapt, tot 25 km/u (artikel 2.15.1 Wegcode);

• of een bromfiets: de 'fiets' rijdt sneller, of ook zonder te trappen (artikel 2.17 Wegcode). 

Een bromfiets inschrijven bij de DIV kan enkel met een geldig conformiteitsattest (COC), dat de fabrikant aflevert en dat aantoont dat het toestel overeenstemt met het type dat destijds goedgekeurd werd. Bij een opgevoerde fatbike klopt dat attest niet meer, of ontbreekt het. Zo'n toestel kan dus niet alsnog wettelijk ingeschreven worden als bromfiets. Wie ermee rijdt, voldoet noch aan de regels voor een elektrische fiets, noch aan die voor een bromfiets, en riskeert een proces-verbaal en de inbeslagname van het toestel.

Onder de vastgestelde inbreuken tijdens deze actie: een opgevoerde bromfiets die 75 km/u haalde, een fatbike die enkel met een gashendel reed, en een e-step aan 48 km/u — beide laatste niet verzekerd. Deze drie voertuigen werden getakeld en voor 30 dagen in beslag genomen. Daarnaast kregen drie jongeren een PV voor het niet dragen van een helm op een e-step, en volgde één GAS-vaststelling voor het parkeren van een wagen op het fietspad.

Niet enkel controle

De actie bleef niet bij vaststellen en beboeten. Inspecteurs deelden flyers uit aan jongeren met de regels rond fatbikes en de gevaren van opgevoerde modellen. Ouders die twijfelen of de fatbike van hun zoon of dochter in orde is, vinden daar in enkele punten waar ze op moeten letten.

De actie zelf werkte ook sensibiliserend. Het nieuws dat de politie fatbikes controleerde, verspreidde zich snel onder de leerlingen van de scholen in de buurt. Wie zijn fatbike niet wil verliezen aan een inbeslagname, stelt hem liever nu al zelf in regel. Politiezone CARMA plant daarom bewust gelijkaardige acties op wisselende momenten, verspreid over de dag en de week: zo blijft controle onvoorspelbaar, en kan niemand zich erop instellen. 

Een legale fatbike valt onder dezelfde regels als een elektrische fiets met trapondersteuning: de motor levert maximaal 250 W en ondersteunt enkel wie zelf trapt, tot 25 km/u. Zonder te trappen rijdt de fiets niet, op de walk-assistfunctie na tot 6 km/u. Voldoet een fatbike hier niet aan, dan is hij illegaal of valt hij onder een andere voertuigcategorie, met de bijhorende verplichtingen.

"Een opgevoerde fatbike is geen snellere fiets. Het is een ander vervoermiddel met andere risico's. Op hogere snelheid heb je een langere remafstand en weegt elke val zwaarder door, vaak op een fiets dat daar niet op gebouwd is. Wij vragen jongeren en ouders: kies voor een fatbike omdat die veilig is voor jezelf, niet enkel voor wat je ermee kan." - CP Yves Bosmans, directeur Operaties

Waar let je op als je een fatbike koopt?

• Kijk op de motor: staat er 250W en 25 km/u? Ok. Staat er 500, 750 of 1000W? Dan is het geen fiets.

• Rijdt hij zonder trappen sneller dan stapvoets? Dan is het geen fiets.

• Heeft hij een knop of app om de snelheid te verhogen ("speed mode" of vergelijkbaar)? Blijf ervan weg.

• Vraag de handleiding en de factuur. Tweedehands? Vraag ook de originele factuur.

• Tweedehands: controleer op sporen van sleutelwerk, zoals een vreemd display, losse kabels of een extra kastje bij de motor. Dat wil je niet

• Koop enkel in België of de EU. Zo weet je zeker dat het aan de Europese veiligheidsnormen voldoet.

In het kort: een opgevoerde fatbike is een niet-gekeurde bromfiets zonder verzekering. Bij een ongeval komt de familiale verzekering niet tussen, en betaal je zelf de rekening.

Blijvende aandacht

Politiezone CARMA blijft fatbikes controleren, ook buiten deze actie. Ook e-steps en bromfietsen komen daarbij aan bod. De rollentestbank wordt daarvoor structureel ingezet. Wie twijfelt of zijn fatbike voldoet aan de wegcode, wint er zelf bij dit voor eigen veiligheid na te gaan. Het uiteindelijke doel blijft dat jongeren zich veilig kunnen verplaatsen in het verkeer, en dat dit ook voor de andere weggebruikers veilig blijft.