Interview met onze experten cybercriminaliteit

Online oplichting komt steeds vaker voor. Dat merken we ook aan het aantal dossiers dat jaarlijks wordt behandeld. Criminelen spelen snel in op nieuwe fenomenen. Zodra er maatregelen worden genomen om een vorm van online oplichting aan te pakken, passen criminelen hun methodes meteen aan. De opbrengst voor de daders moet volgens ons zeker niet onderdoen in vergelijking met de opbrengst bij andere feiten, met bovendien minder risico’s voor de dader. Die zit meestal veilig thuis.

Hoe verloopt een onderzoek naar cybercriminaliteit?

HINP VAN EECKHOVEN:

Zodra een aangifte bij ons binnenkomt, gaan we er diezelfde dag mee aan de slag. Elke ochtend bekijken we het overzicht van nieuwe cybercriminaliteitaangiftes en starten we meteen met het onderzoek. We gaan door zolang er onderzoeksmogelijkheden zijn of tot het nadeel is gerecupereerd. 

Bij elk dossier voeren we een bankonderzoek en een telefonieonderzoek uit. We bekijken vaak uren aan camerabeelden. Als er een verdachte in beeld komt, organiseren we een verhoor en kan er ook een huiszoeking volgen.

Bij klassieke misdrijven start het onderzoek meestal vanuit de dader. Bij cybercriminaliteit werkt dat anders: we vertrekken vanuit het slachtoffer. Onze eerste prioriteit is het financiële nadeel recupereren. Woont het slachtoffer in onze politiezone? Dan behandelen wij het dossier, ook wanneer de oplichting elders gebeurde. De eindlocatie en de verdachte worden vaak pas later duidelijk. Daarom ligt onze eerste focus op recuperatie van het nadeel. In een volgende fase proberen we de dader te identificeren en te vatten. Om dat onderzoek te kunnen starten, hebben we wel een aangifte nodig en moet het slachtoffer eerst contact hebben opgenomen met Fraudstop. 

Wat moet je doen als je slachtoffer wordt van online oplichting?

HINP VAN EECKHOVEN:

Het is belangrijk om de volgende drie stappen zo snel mogelijk uit te voeren in deze volgorde: 

1. Bel onmiddellijk naar Fraudstop via 078 170 170 bij vermoeden van online oplichting. 
2. Laat je bank de nodige veiligheidsmaatregelen nemen. Afhankelijk van je bank zal Fraudstop automatisch de fraudelijn v an je bank inlichten of je met hen doorverbinden.
3. Doe daarna aangifte bij de politie.

Door Fraudstop te bellen, worden je kaarten geblokkeerd en worden transacties tegengehouden. Op die manier kan de oplichter geen geld meer afhalen of overschrijven. Als je Fraudstop niet of veel te laat belt, kan de oplichter je rekeningen leeghalen. 

Daarna start de politie het onderzoek. We bekijken of er geld werd afgehaald en waar dat gebeurde. We nemen contact op met winkels, analyseren camerabeelden, proberen het geld te recupereren en de daders te identificeren.

Heeft aangifte doen echt zin?

CP WITVROUWEN:

Absoluut. Dat kunnen we niet genoeg benadrukken. In veel dossiers kunnen we nog geld recupereren. Daarnaast helpt jouw aangifte ons om dadergroepen in kaart te brengen, verdachten te identificeren en verbanden te leggen met andere dossiers. Zo kunnen we ook toekomstige slachtoffers beschermen. Soms lijkt het alsof er niets gebeurt, omdat we niet altijd kunnen communiceren over lopende onderzoeken. Maar aangifte doen blijft belangrijk. Zelfs jaren later kan een dossier nog leiden tot een doorbraak.

We maken ook vaak gebruik van camerabeelden van winkels, afhaalpunten of verkeerscamera’s. Die beelden blijven maar een beperkte tijd beschikbaar. Wie te lang wacht met aangifte doen, riskeert dat dat materiaal al verdwenen is.

Er rust bovendien nog te vaak een taboe op aangifte doen. Slachtoffers voelen zich beschaamd of schuldig. We horen nog vaak: “Dat overkomt mij niet. Je moet wel dom zijn om daarin te trappen.” Maar dat klopt helemaal niet. Oplichting wordt vaak onderschat en kan werkelijk iedereen overkomen.

“Als je aangifte doet, bestaat er een kans dat we geld kunnen recupereren. Doe je dat niet, dan heb je geen kans. Aangifte doen kost weinig moeite en kan echt lonen. Je kan een aangifte doen via onze website.“ - HINP Van Eeckhoven

Hoe speelt de politiezone in op cybercriminaliteit?

CP WITVROUWEN:

Extra capaciteit voorzien is helaas niet mogelijk. We kunnen geen bijkomende medewerkers aanwerven. Het fenomeen was niet opgenomen in ons Zonaal Veiligheidsplan en hier was dus geen capaciteit voor voorzien. Om hier toch beter op te kunnen inspelen, hebben we intern geschoven met taken waardoor we andere onderzoeken wel minder gericht kunnen voeren. Twee collega’s van de dienst Opsporing en Onderzoek, onder wie hoofdinspecteur Van Eeckhoven, houden zich al enkele jaren voltijds bezig met cybercriminaliteit. Zo kunnen we toch de noodzakelijke onderzoeken voeren naar dit snel groeiende fenomeen dat veel slachtoffers maakt. Onze focus ligt daarbij duidelijk op het recupereren van het geleden nadeel en de identificatie van daders. Cybercriminaliteit is bovendien opgenomen in het nieuwe Nationaal Veiligheidsplan en zal ook een plaats krijgen in ons nieuw Zonaal Veiligheidsplan 2026-2030.

Wanneer moet er een alarmbel afgaan?

HINP VAN EECKHOVEN:

Een duidelijk alarmsignaal is wanneer iemand aan je deur staat die beweert een bank- of politiemedewerker te zijn en je bankkaart of waardevolle spullen wil meenemen om ze zogezegd “veilig te bewaren”. Dat zijn oplichters. Bank- en politiemedewerkers komen nooit langs om kaarten of waardevolle voorwerpen op te halen. Ook andere instanties doen dat niet. Niemand komt preventief koperen leidingen of andere waardevolle spullen in bewaring nemen. Staan er toch mensen aan je deur? Neem dan eerst de tijd om hun verhaal te controleren. Zoek zelf het telefoonnummer van de organisatie op en bel hen rechtstreeks. Gebruik nooit het nummer dat de persoon zelf geeft. Vaak proberen oplichters tijdsdruk te creëren. Als iets onmiddellijk moet gebeuren of te mooi lijkt om waar te zijn, gaat het bijna altijd om oplichting. Dat is echt een gouden regel om te onthouden. 

Wanneer bel je best naar 101?

CP WITVROUWEN:

Twijfel je? Bel dan gewoon. Liever één melding te veel dan te weinig. 

Zie je iemand verdacht gedrag vertonen, bel meteen naar 101. Denk bijvoorbeeld aan iemand die volledig vermomd geld afhaalt aan een bankautomaat. Dat kan een zogenaamde cashafhaler zijn die geld voor oplichters ophaalt.

Ook winkelpersoneel mag altijd bellen wanneer iets niet oké lijkt, bijvoorbeeld wanneer iemand plots grote hoeveelheden online betaalkaarten koopt.

Dankzij zo’n snelle melding kunnen onze diensten onmiddellijk ter plaatse gaan en mogelijk verdachten oppakken.

“Je bent een held als je belt. Zie je iets verdachts, verwittig ons onmiddellijk. Wij zijn geen boemannen. Blijkt het om onschuldige verkopers te gaan, dan wensen we hen gewoon succes en gaan we verder. Maar dan weten we tenminste dat er niets anders speelt.” - CP Witvrouwen

Hoe herken je valse websites?

HINP VAN EECKHOVEN:

Op internet kan alles er professioneel en betrouwbaar uitzien, maar dat zegt niet altijd iets over de echtheid van een website. Oplichters kopiëren soms bestaande websites bijna perfect. Daarom blijft het belangrijk om kritisch te blijven. Je kan onbekende websites eenvoudig controleren via een zoekmachine of door de beveiligingsinformatie van je browser te bekijken. Sommige browsers geven bijvoorbeeld een analyse van de betrouwbaarheid van een website.

Blijf vooral ook genieten van het internet

CP WITVROUWEN:

We willen afsluiten met een positieve boodschap. Je hoeft niet bang te zijn om online aankopen te doen. Het internet biedt heel veel voordelen. Stel jezelf gewoon dezelfde vragen als in het echte leven. Gedraag je online zoals je dat offline zou doen. Lijkt het te mooi om waar te zijn? Wordt er tijdsdruk gelegd om te beslissen? Zijn er overwegend slechte recensies over de site? Worden er persoonlijke gegevens gevraagd die niet nodig zijn voor de aankoop? Doe het dan niet.

Verdachte berichten kan je trouwens ook doorsturen naar verdacht@safeonweb.be. Op de website van Safeonweb vind je bovendien heel wat tips over online veiligheid. Daarnaast organiseren we regelmatig infoavonden waarin we uitleggen hoe je jezelf beter kan beschermen tegen online oplichting. Neem een kijkje op onze website en schrijf je in om jezelf te leren wapenen tegen cybercriminaliteit.