Interview cyberveiligheid - Link in de Kabel

Interview: Link in de Kabel – Mediacoach Koen

• Wat doen jullie juist in de scholen.

Link in de Kabel is een jeugdwerkorganisatie die inzet op het digitaal vaardiger en weerbaarder maken van jongeren. Sinds 2022 loopt er een samenwerking met de dienst Preventie en Handhaving van de stad Sint-Truiden. Via gratis aanbod voor scholen willen we scholieren uit het eerste jaar secundair onderwijs wapenen tegen online gevaren. Tijdens het interactieve spel ‘Cyboteur’ komen actuele thema’s als cyberpesten, sexting en phishing aan bod.

• Hoe ervaren de leerlingen de lessen over cyberveiligheid?

Jongeren hebben al best wat kennis, maar ze blijven op bepaalde vlakken erg naïef. Ze zijn zich niet altijd bewust van de gevolgen van hun online gedrag.
Het gaat vooral om bewustwording. Jongeren moeten zich bewust zijn van de gevaren op het internet, zoals phishing, sexting en cyberpesten. Dat zijn de drie grote thema’s. Daarnaast zien we ook dat zelfbeeld een steeds belangrijker onderwerp wordt. Jongeren maar vooral meisjes, worden op sociale media vaak geconfronteerd met onrealistische schoonheidsidealen. Ze krijgen de indruk dat ze er op een bepaalde manier moeten uitzien om erbij te horen, maar dat is gewoon niet realistisch of haalbaar. Jongeren krijgen ook vaker negatieve feedback online dan in het echt. Emoties zijn hierbij niet zichtbaar. Online kunnen ze anoniem zijn, wat zowel voordelen als nadelen heeft.

• Zie je dat jongeren na jullie sessies zich online beter beschermen?

Soms wel. Als we praktijkvoorbeelden geven en de risico’s bespreken, beginnen ze het te doen. Dan gaan sommigen toch eens kijken naar hun privacy-instellingen. We moedigen hen ook aan om van elkaar te leren, door voorbeelden te bespreken en tips uit te wisselen. 

• Welke stappen kunnen jongeren nemen om zichzelf te beschermen?

Een van de belangrijkste dingen is hun privacy-instellingen goed beheren. Dat weten ze vaak wel, maar in de praktijk doen ze het nauwelijks. Veel jongeren geven de voorkeur aan meer likes en reacties, zelfs als die negatief zijn in plaats van minder interactie. Dat is iets waar ze echt bewuster mee moeten omgaan.

• Heb je het gevoel dat ze op tijd naar hulp zoeken/vragen?

Ze durven het vaak niet aan hun ouders vertellen, omdat ze bang zijn dat zij boos gaan worden en hun smartphone zullen afnemen of de app zullen verwijderen. Het moment dat de smartphone wordt afgenomen valt hun sociale contact weg. Het is belangrijk dat ouders positieve interesse tonen in de digitale leefwereld van hun zoon of dochter en dat er samen gedragen afspraken zijn. 
Jongeren zoeken vaak hulp bij vrienden. Wij hebben liever dat ze naar een vertrouwenspersoon gaan, zoals een ouder, leerkracht, oudere broer of zus… We geven hen ook steeds mee dat er ook online hulp te vinden is, zoals via awel.be en via watwat.be. 

• Heb je nog enkele tips om af te sluiten?

  • Bescherm je eigen privacy en die van anderen
  • Denk aan het portretrecht. Toestemming vragen om een foto of video te nemen is noodzakelijk, maar ook vragen of deze gedeeld mag worden en via welk platform is belangrijk.
  • Aanvaard online pas vriendschapsverzoeken van mensen die je kent of wanneer je die persoon ook in het echt gezien hebt.
  • Geloof niet alles wat je ziet of leest online
  • Gebeurt er iets online? Praat erover!

  
  
  
  

Interview - Leerling Emme, 2^e jaar Hasp-O

• Gebruik je zelf sociale media, zoals Facebook of Instagram?

Ja, ik zit op Instagram, maar niet op Snapchat of Facebook.
Ik heb een privéaccount, dus mijn gegevens zijn al goed afgeschermd.

• Hoe vond je het spel Cyboteur? 

Ik vond het leuk om mee te doen, omdat er spelletjes aan verbonden waren. Ik vond het fijn dat er 3 cyboteurs waren en de klas die mocht ontmaskeren. De cyboteurs hebben hun werk goed gedaan! 
Er kwamen verschillende thema’s aan bod, zoals phishing, sexting… Ik wist er al iets over omdat ik het op school bij een andere les al eens gezien had. Dit was zeker een leuke aanvulling. 2 uur voor deze sessie was ook perfect, want ik denk dat 1 uur tekort ging zijn. 

• Hoe reageerde de rest van de klas op de sessie?

Iedereen vond het leuk. Sommige leerlingen vertelden verhalen over dingen die ze zelf hadden meegemaakt, zoals verdachte e-mails. Dat was verrassend, want ik wist niet dat sommige klasgenoten al zulke ervaringen hadden gehad.

• Heb jij zelf al iets meegemaakt op het internet?

Ik heb zelf wel al eens telefoontjes gehad van vermoedelijke spamnummers. Mijn telefoon gaf aan dat het spam was, dus ik heb die nummers geblokkeerd.
Het was fijn om dat onder elkaar te delen.

• Pas je nu bepaalde tips van de les toe in je dagelijkse leven? 

Een van de dingen die ik heb geleerd, is dat de ‘S’ in HTTPS staat voor ‘safe’. Dat wist ik daarvoor nog niet. Ook heb ik geleerd om goed naar berichten te kijken en te beoordelen of ze echt of nep zijn.

• Mocht er toch iets gebeuren online, bij wie zou je terechtkunnen?

Dat hangt af van wie het bericht stuurt. Als het iemand is die ik ken, zou ik het op school melden. Maar ik zou het sowieso altijd aan mijn ouders vertellen. Dat is ook belangrijk dat je het aan iemand kan vertellen en het niet alleen moet doen. 

• De lessen gaan over cyberveiligheid, maar is alles aan het internet negatief?

Nee zeker niet, er zijn ook leuken dingen, je moet alleen een beetje voorzichtig zijn.

• Je kan snel je vrienden bereiken.
  • Het is ook ontspannend.
  • Het is ook leuk om spelletjes te spelen met vrienden die ook online zijn.
     
• GSM-gebruik op school – wat vind je daarvan?

Bij ons moeten de gsm’s in de lockers blijven. De school heeft hier strenge regels over. Ik heb niet het gevoel dat ik iets mis als ik mijn gsm niet mag gebruiken tijdens de lessen. Nu is er ook meer sociaal contact. Zonder gsm’s worden leerlingen gestimuleerd om met elkaar te praten in plaats van op hun scherm te kijken. Soms gebruiken we op vraag van de leerkracht de gsm wel in de lessen voor een opdracht, maar daarna wordt de gsm weer weggezet. 

Interview: Sara Haling, adjunct-directeur leerlingen (bovenbouw)

• Wat zijn volgens jou de grootste uitdagingen voor jongeren op het gebied van online veiligheid? 

Jongeren worstelen enorm met de online wereld en hun smartphoneverslaving. Ze delen snel informatie zonder na te denken over de gevolgen, wat kan leiden tot cyberpesten en sexting. Daarnaast schatten ze de gevaren van online contacten slecht in, zoals mensen die zich voordoen als leeftijdsgenoten.

• Zien jullie dit probleem vooral bij een bepaalde leeftijdscategorie?

Het begint al in de lagere school, vanaf het moment dat kinderen een smartphone krijgen. Maar we zien het probleem doorheen het hele middelbaar en zelfs bij oudere jongeren.

• Wat doet de school om de online veiligheid van leerlingen te verbeteren?

We zoeken naar oplossingen en werken mee aan initiatieven van de overheid, zoals het smartphoneverbod. Sinds dit schooljaar gebruiken we gsm-hotels in de klas om afleiding te verminderen. Dit blijkt verrassend goed te werken. Daarnaast sensibiliseren we leerlingen via vakken zoals maatschappelijke vorming en Nederlands. Ook zijn er projecten zoals Cyboteur in de eerste graad en samenwerkingen met organisaties zoals Link in de Kabel.

• Zou het dan niet beter zijn om al in de derde graad van de lagere school te beginnen met deze educatie?

Het moet een combinatie zijn. Bewustwording begint al in de lagere school, maar herhaling op verschillende niveaus is belangrijk. 

• Wat is de rol van ouders in dit verhaal?

Ouders spelen een cruciale rol. Ze moeten betrokken blijven en een open communicatie met hun kinderen onderhouden, zodat jongeren zich veilig voelen om problemen te bespreken. Dit geldt niet alleen voor online gevaren, maar ook voor pesten en mentale gezondheid.

• Hoe heeft de recente sessie rond cyberveiligheid voor de zorgcoördinatoren geholpen?

De sessie was heel waardevol, zeker in combinatie met onze welzijnsenquête AppWell. We merkten dat jongeren (vooral meisjes) veel onzekerheid ervaren door perfecte beelden op sociale media. De sessie gaf ons duidelijke richtlijnen over hoe om te gaan met meldingen van phishing, sexting en andere online problemen, inclusief de wettelijke kant (strafrechtelijke) ervan, wat is wel toegelaten. 

• Hebben smartphones ook voordelen?

Het is belangrijk om een balans te vinden. Smartphones brengen risico’s, maar ook voordelen zoals contact en ontspanning. Het doel is jongeren leren bewust en veilig om te gaan met technologie.