Slachtoffer van haatspraak op sociale media: wat doen?

"Cyberhaat is elk online bericht dat haat, geweld of discriminatie tegen een persoon of groep verspreidt, aanmoedigt, rechtvaardigt of promoot. De berichten richten zich op bepaalde aspecten van hun identiteit, zoals huidskleur, afkomst, seksuele oriëntatie of religieuze overtuiging. De online omgeving wakkert haat aan om de volgende redenen: anonimiteit , geen remmingen , gemakkelijke wereldwijde verspreiding  de psychologische en sociale impact op slachtoffers is daardoor groter.", aldus Unia, een onafhankelijke openbare instelling die discriminatie bestrijdt. 

Enkele vormen van online haatspraak zijn racistische, xenofobe, seksistische of homofobe uitspraken, haatspraak tegen moslims, Joden of andere religieuze groepen. 

In 2022 bevestigde het hof van beroep van Antwerpen de veroordeling van een extreemrechtse activiste die racistische en antisemitische video's en memes (bewerkte afbeeldingen) had gepost op sociale media. Het ging om de eerste veroordeling voor haatdragende memes in België. De activiste werd veroordeeld tot een voorwaardelijke gevangenisstraf van 6 maanden, een geldboete van 320 euro en een verplicht bezoek aan Kazerne Dossin.  

Hoewel de vrijheid van meningsuiting een van de meest fundamentele mensenrechten is, zijn bepaalde uitlatingen strafbaar wanneer de wettelijke grenzen worden overschreden. We spreken dan van een misdrijf.  

Welke uitlatingen zijn strafbaar in België? 

• "In het openbaar aanzetten (aanstoken, oproepen) tot discriminatie, segregatie, haat of geweld tegenover personen of groepen wegens een of meer beschermde kenmerken (bijvoorbeeld huidskleur, handicap, leeftijd enz.). 
• In het openbaar denkbeelden verspreiden over rassuperioriteit of rassenhaat. 
• Behoren tot of meewerken aan een groep of vereniging die in het openbaar herhaaldelijk discriminatie of segregatie verkondigt. 
• In het openbaar de Holocaust of andere erkende genocides ontkennen, goedkeuren, schromelijk minimaliseren of pogen te rechtvaardigen. " 

Op sociale media zijn dit soort uitlatingen jammer genoeg niet zeldzaam ...  

Hoe reageren op online haatspraak? 

Rapporteer het bericht bij het sociale netwerk. 

Op basis van de meldingen kunnen de netwerken een profiel tijdelijk of definitief blokkeren. 

-Rapporteer een bericht bij Facebook 

-Rapporteer een bericht bij Instagram 

-Rapporteer een bericht bij LinkedIn 

-Rapporteer een bericht bij TikTok 

-Rapporteer een bericht bij X 

• Je kan ook aan de paginabeheerder vragen om het bericht te verwijderen. Hij kan de commentaar verbergen en de gebruiker blokkeren. 
• Je kan ook het bericht melden bij Unia of bij het VMRI (voor Vlaamse materies). 
• Ben je het niet eens met een beslissing van een sociaal netwerk, dan kun je ook gebruikmaken van een buitengerechtelijke geschillenbeslechtingsprocedure. 
   
• Discussie blijft niettemin mogelijk bij kwetsende uitspraken: spreek je afkeuring uit zonder zelf te beledigen en verwijs naar betrouwbare bronnen. Bepaalde berichten worden echter verzonden om te provoceren. Let op: hoe meer de inhoud wordt becommentarieerd en gedeeld, hoe meer hij door algoritmen wordt overgenomen en dus in de kijker komt te staan. Het is daarom beter om je uit te drukken in een privébericht ... 

Dien klacht in 

Als de haatberichten je zeer ernstig lijken of als jij het slachtoffer bent, bewaar dan zoveel mogelijk bewijzen en dien klacht in bij de Lokale Politie. Je kan ze ook melden bij Unia. Dankzij haar statuut van trusted flagger moeten sociale mediaplatformen haar meldingen prioritair behandelen. 

Haatspraak melden 

Welke straffen? 

Voor het aanzetten tot haat, discriminatie of geweld variëren de straffen van 1 maand tot 1 jaar gevangenis en kunnen ze gepaard gaan met een boete van 50 tot 1000 euro (vermenigvuldigd met de opdeciemen). 

Voor het ontkennen, minimaliseren of rechtvaardigen van genocide variëren de straffen van 8 dagen tot 1 jaar en kunnen ze gepaard gaan met een boete van 26 tot 5000 euro (vermenigvuldigd met de opdeciemen). 

De straffen kunnen worden verdubbeld indien de dader een ambtenaar of drager van het openbaar gezag is, het misdrijf met voorbedachte rade is gepleegd en de motivatie op meerdere discriminerende criteria gebaseerd is. 

Wat de sociale media betreft, worden de berichten als openbaar beschouwd en kan de virale verspreiding ervan dus een verzwarende omstandigheid vormen. Bovendien kunnen de shares en likes ook aansprakelijkheid met zich meebrengen.  

Bijkomende straffen zijn mogelijk: ontzetting uit de burgerlijke en politieke rechten, publicatie van het vonnis of verbeurdverklaring van het gebruikte informaticamateriaal.