Cyberveiligheid: hoe herken je fake news vandaag?

Kritisch omgaan met online informatie

Een eerste belangrijke reflex is de bron van de informatie controleren. Wie heeft de content gemaakt of gedeeld? Gaat het om een erkende nieuwsorganisatie, een officiële instantie of een onbekende website? Kijk ook of de auteur wordt vermeld en of die over relevante expertise beschikt. Op websites kan de rubriek ‘Over ons’ extra context bieden over de herkomst van de informatie.

Daarnaast loont het om informatie te vergelijken. Wordt hetzelfde nieuws ook bevestigd door andere betrouwbare bronnen? Wie twijfelt, neemt best even afstand en vermijdt om impulsief te reageren, te liken of te delen. Fake news speelt immers vaak in op emoties zoals verontwaardiging, angst of verontschuldiging, waardoor berichten sneller viraal gaan.

Waarom fake news vandaag anders werkt dan vroeger

De manier waarop fake news zich verspreidt, is de voorbije jaren sterk veranderd. Algoritmes van sociale media tonen gebruikers vooral content die aansluit bij hun eerdere interesses en overtuigingen. Daardoor belanden mensen soms in een informatiebubbel waarin gelijkaardige berichten elkaar blijven versterken.

Bovendien duiken steeds vaker oude berichten of beelden opnieuw op, los van hun oorspronkelijke context. Wat ooit correct was, kan vandaag achterhaald of misleidend zijn. Ook het toenemende gebruik van artificiële intelligentie maakt het moeilijker om fictieve beelden, video’s of teksten te herkennen. Een hoog aantal likes, shares of reacties is dan ook geen garantie voor betrouwbaarheid.

Factchecking en betrouwbare hulpmiddelen

Wie twijfelt aan de juistheid van online informatie, kan een beroep doen op verschillende factcheck‑initiatieven. In Vlaanderen voeren onder meer de redacties van VRT NWS factchecks uit via hun rubriek NWS Check. Daarnaast ondersteunt Mediawijs, het Vlaamse kenniscentrum voor digitale en mediawijsheid, burgers met tips en tools om online informatie kritisch te beoordelen.

Ook Safeonweb blijft een centraal en actueel referentiepunt voor waarschuwingen en meldingen over phishing. Voor de federale overheid beheert het Nationaal Crisiscentrum dit thema. Op hun website crisiscentrum.be vind je eveneens info en links naar goede Belgische bronnen.

In Franstalig België bieden platforms zoals hoax‑net.be en Faky (RTBF) uitgebreide factchecks aan, onder meer over virale berichten en door AI-gegenereerde content.

Wetgeving: Digital Services Act

Er bestaat vandaag een duidelijke wetgeving die socialemediaplatformen verplicht om fake advertenties, misleidende informatie en desinformatie actief aan te pakken. De Digital Services Act (DSA) is een Europese verordening (2022/2065) die sinds 17 februari 2024 volledig van kracht is in alle Europese lidstaten.

Deze wetgeving legt socialemediaplatformen, zoekmachines en online marktplaatsen bindende verplichtingen op. Volgens de DSA zijn platformen zoals Facebook, Instagram, TikTok, YouTube, X, LinkedIn verplicht om o.a.:

• Illegale en misleidende inhoud aan te pakken door:
  • een meldmechanisme te voorzien voor illegale inhoud en oplichting;
  • snel te reageren op meldingen (notice & action);
  • recidiverende misbruikers te schorsen.
• Fake en misleidende advertenties te bestrijden door:
  • advertenties duidelijk te labelen;
  • transparantie te geven over wie de advertentie betaalt;
  • extra verplichtingen in te voeren voor politieke en maatschappelijke advertenties;
  • geen gerichte advertenties toe te laten op basis van gevoelige gegevens of gericht op minderjarigen.
• Transparant te zijn over algoritmes door:
  • uit te leggen hoe aanbevelingssystemen werken;
  • gebruikers meer controle te geven over wat ze te zien krijgen.

Sinds 2018 bestond er al de Code of Conduct on Disinformation maar deze was niet afdwingbaar. Op 13 februari 2025 is deze officieel geïntegreerd in de DSA en sinds 1 juli 2025 afdwingbaar voor zeer grote platformen.

België heeft vier bevoegde autoriteiten aangeduid om toe te zien op de naleving van de DSA:

• BIPT – Belgisch Instituut voor Postdiensten en Telecommunicatie (federale coördinator – Digital Services Coordinator)
• Vlaamse Regulator voor de Media (VRM) (Vlaamse Gemeenschap)
• Conseil supérieur de l’audiovisuel (CSA) (Franse Gemeenschap / Fédération Wallonie‑Bruxelles)
• Medienrat (Duitstalige Gemeenschap)

Kortom: blijf waakzaam

Fake news bestrijden begint bij kritisch denken. Controleer de bron, kijk naar de datum, laat je niet misleiden door emoties of populariteit en neem de tijd voor je informatie deelt. Zo draagt iedereen bij aan een veiligere en betrouwbaardere digitale omgeving.